Efficiëntie en precisie bij het zaaien van vanggewassen

Technische oplossingen in een oogopslag

Het zaaien van vanggewassen speelt sinds het begin van de jaren 2000 een steeds belangrijkere rol in de akkerbouw. Gestimuleerd door de vergroeningsmaatregelen van de GLB-hervorming werd het onderwerp in de praktijk gebracht en uitgebreid onderzocht. In Duitsland zijn we inmiddels verplicht dit te doen, vooral als het gaat om de wintervergroening. Doel is het om zowel ecologische als economische voordelen te verenigen – door verbeterde bodemstructuur, erosiebescherming en efficiënte benutting van voedingsstoffen. Verschillende technische methodes staan ter beschikking, die verschillen in precisie, inspanning en kosten. Er is ook een breed scala aan zaden beschikbaar: eenvoudige, goedkope mengsels van bijvoorbeeld mosterd en olieradijs voldoen bijvoorbeeld aan de verplichting tot vergroening. Complexe mengsels met tot 10 verschillende plantensoorten zijn voordeliger, echter ook wezenlijk duurder.

AMAZONE heeft voor elke locatie en boerderij de passende machine in het programma. Ons eigen proefinstelling levert waardevolle inzichten op – want alleen met de beste startvoorwaarden kan elke plantensoort haar volle potentieel ontplooien.

Doelen van de teelt van vanggewassen

Vanggewassen vervullen veelzijdige functies in de gewasproductie:

• Bevordering van de bodemgezondheid en het bodemleven
• Vermindering van bodemerosie en structuurschade
• Vermindering van uitspoeling van voedingsstoffen
• Bevordering van de biodiversiteit en het landschapsbeeld
• Vastleggen en/of ontsluiten van voedingsstoffen
• Onkruidonderdrukking en bestrijding van het uitgevallen graan

Vereisten voor het zaaien van vanggewassen

Om vanggewassen hun functies optimaal te laten vervullen, zijn er vereisten voor het zaad:

• Gelijkmatige, snelle veldopkomst
• Veilige bodemafsluiting voor ideale ontkieming
• Techniek geschikt voor grondsoort en zaadmengsel

Bijzonder belangrijk is de aanpassing aan locatiespecifieke omstandigheden zoals bodemvochtigheid, resten van het voorgewas of beschikbare techniek.

Methodes voor het zaaien van vanggewassen

De technische uitvoering van het zaaien van vanggewassen bepaalt in grote mate het succes ervan. Onafhankelijk van het gekozen zaaisysteem staan verschillende methodes ter beschikking, die zich onderscheiden in hun precisie, efficiëntie en aanpasbaarheid. De keuze van het juiste systeem is een centraal aspect voor de succesvolle teelt van vanggewassen.

Zaaien vóór de oogst met de gedragen strooier ZA-TS

Een eenvoudige mogelijkheid vormt het zaaien met strooitechniek, waarbij het zaad met een kunstmeststrooier of een drone over het oppervlak wordt verdeeld. Deze methode is goedkoop en snel, vereist echter vochtige weersomstandigheden voor een succesvolle ontkieming. Met name bij toepassing bij staande gewassen of onder tijdsdruk is deze methode praktisch toepasbaar. Deze methode is beperkt tot lichtkiemers.

Zaaien met grondbewerking: GreenDrill op Catros of Cenius

Efficiënter is het gecombineerde zaaien, waarbij het zaad tijdens de stoppelbewerking of grondbewerking, bijvoorbeeld met een cultivator of een schijveneg, wordt gezaaid. Door gelijktijdig in te werken kan een betere bodemafsluiting worden bereikt, wat de kiemomstandigheden verbetert. Deze combinatievorm kan gemakkelijk worden geïntegreerd in bestaande werkprocessen.

Zaaien met de mechanische opbouwzaaimachine Cataya of de pneumatische opbouwzaaimachine Centaya

Een verdere verbetering in precisie en gelijkmatigheid biedt het zaaien met een zaaimachine. Hiervoor wordt een zaaicombinatie gebruikt, die het zaad exact op gelijkmatige diepte plaatst. Deze methode wordt in de regel gecombineerd met voorafgaande stoppelbewerking. Resultaat is een homogene veldopkomst. Met name bij hoogwaardige zaadmengsels of gevoelige gewassoorten is deze methode in de praktijk wijdverspreid.

Zaaien met multicontainersystemen: Getrokken zaaicombinatie Cirrus

Moderne zaaimachines met meerkamersystemen maken een gescheiden dosering van verschillende zaden mogelijk. Met name bij zeer verschillende korrelgroottes kan ontmenging worden voorkomen. Worden verschillende containers met verschillende afgiftepunten gecombineerd, kan de veldopkomst van verschillende zaadcomponenten worden verhoogd. Daardoor kan worden ingegaan op de specifieke behoeften van individuele plantensoorten en kan hun plaatsing in de grond worden gestuurd. Een voorbeeld is de Cirrus, die de mogelijkheid van Triple-Shoot biedt.

Direct zaaien: Getrokken zaaimachine Condor, zaaimachine voor grote percelen Primera DMC

Bij direct zaaien wordt de bewerking van de grond volledig vermeden. Het zaad wordt direct in de stoppels of het achtergebleven stro van het voorgewas ingebracht. Deze methode stelt de hoogste eisen aan de zaaitechniek, biedt echter voordelen met betrekking tot bodemrust, erosiebescherming en waterhuishouding. Door het wegvallen van de grondbewerking biedt het direct zaaien een tijdwinst, die zich weerspiegelt in snellere en concurrerendere gewassen. Vooral onder droge condities of op erosiegevoelige percelen kan het direct zaaien de betere methode zijn.

Bij direct zaaien stijgt het risico van doorgroei van wortelonkruid en uitgevallen graan. Deze zogenaamde "groene brug" kan ziekten binnen de vruchtwisseling overbrengen en moet bij de vruchtwisselingsplanning worden meegenomen. Met de getrokken zaaimachine Condor of de zaaimachine voor grote percelen Primera DMC is direct zaaien in de stoppels efficiënt en veilig mogelijk. Met de tandkouterzaaitechniek of beitelkouterzaaitechniek worden stroresten verwijderd en kan het zaad zich ongestoord vestigen. Ook voor tandkouterzaaimachines is een uitgebreid assortiment containersystemen leverbaar.

Gecombineerd volumezaaien en precisiezaaien met 4 afgiftepunten

Nog verder gaat het gestructureerd en geoptimaliseerd zaaien van een bijzondere precisiezaaimachine Precea, uitgerust voor controlled row farming, die sinds 2024 als prototype in de praktijk draait. De precisiezaaimachine met een rijbreedte van 50 cm is uitgerust met 3 extra zaaiinrichtingen om een veelheid aan combinatiemogelijkheden te bereiken. De rijbreedtes van deze machine volgen het concept van CRF (controlled row farming): bij een rijenafstand van 50 cm vindt elke cultuur zijn ideale ruimte.

Elke component van een zaadmengsel kan perfect worden geplaatst en zo ideaal ontkiemen. Als we het voorbeeld van een vanggewassenmengsel gebruiken, ontstaan de volgende mogelijkheden:

• Grofkorrelige peulvruchten op 6 – 10 cm als volumezaaien via de kunstmestkouter
• Wijd staande, verenkelde gewassen zoals via de singlingtechniek met zeer precieze plaatsing op 1 – 8 cm
• Diverse zaden met normale eisen als volumezaaien via RoTeC-kouters op een diepte van 1 – 6 cm
• Lichtkiemers, bijvoorbeeld witte klaver, via de microgranulaatstrooier oppervlakkig uitgestrooid

Er werden intensieve veldproeven uitgevoerd om te verduidelijken hoe belangrijk een precieze en gewasspecifieke zaaidiepte is. In het volgende diagram is weergegeven in hoeverre door precieze plaatsing de veldopkomst kan worden verbeterd. De resultaten tonen het enorme potentieel van deze techniek: het dure zaad bereikt een aanzienlijk betere veldopkomst wanneer het ideaal geplaatst werd.

Het ideale gemengd zaaien met de CRF-Precea

Door gecombineerd volumezaaien en precisiezaaien ontstaan verdere interessante mogelijkheden voor de akkerbouw. Hier moeten onderwerpen zoals Bio-Strip Till, maar vooral de gemengde teelt worden genoemd: in de biologische landbouw is de gemengde teelt van peulvruchten met graan wijdverspreid. De peulvruchten verrijken de bodem met stikstof via hun knobbelbacteriën, terwijl de granen het gewas stabiliteit en structuur geven. Afhankelijk van de weersomstandigheden heeft de ene of andere gewassoort het voordeel. Het geoogste mengsel is uitstekend geschikt als eiwitrijk voer, scheiding achteraf is eveneens mogelijk.

De CRF-Precea maakt de gescheiden dosering van beide hoofdgewassen mogelijk, hun gewasspecifieke korrelplaatsing en vooral de verenkeling van de peulvrucht. Er ontstaat een duidelijke rijenstructuur die een gerichte en gewasspecifieke verzorging mogelijk maakt. Het gebruik van de eg in krachtige en gelijkmatig ontwikkelde gewassen is effectiever en efficiënter mogelijk.

Bij een snelle, maximale veldopkomst worden de hulpbronnen licht, water en voedingsstof optimaal benut en onkruid succesvol onderdrukt. De concurrentie tussen de gewassen wordt geminimaliseerd en de synergieën versterkt.

Vergelijking van de methodes

De evaluatie vat de sterke en zwakke punten van de gepresenteerde methodes samen. Er moet rekening worden gehouden met hun locatiespecifieke en bedrijfsspecifieke omstandigheden. In principe is de grootst mogelijke flexibiliteit met diverse vruchtwisselingen en veranderende weersomstandigheden voordelig.

Conclusie en aanbevelingen

Het zaaien van vanggewassen is een belangrijke bouwsteen van duurzame landbouw. De keuze van de juiste technische methode hangt af van:

• Doel van het vanggewas, bijv. N-binding, bodembescherming
• Locatieomstandigheden en bodemvochtigheid
• Tijdstip van het zaaien en beschikbare techniek
• Zaadsoort en -mengsel

Als innovatieve landbouwmachinefabrikant begeleiden wij de technische vooruitgang met passie, omdat wij ervan overtuigd zijn dat moderne landbouw alleen door maatwerk succesvol duurzaam kan zijn. De techniek moet gericht gekozen worden naar bedrijfsuitrusting en teeltdoelen om hoogste efficiëntie en hulpbronnenbesparing te bereiken. Innovatieve systemen zoals het gestructureerd zaaien winnen door complexe vanggewassenmengels en plantengemeenschappen aan betekenis, omdat veelzijdige plantengemeenschappen ecologische en agronomische kansen bieden voor een moderne, veerkrachtige gewasproductie. Met onze technologieën ondersteunen wij boeren daarbij deze potentiëlen te benutten – voor een productieve en toekomstbestendige landbouw.

• Maximale veldopkomst – dankzij nauwkeurige en gewasspecifieke zaaidiepte
  • Meer uit elk zaad halen
• Flexibele techniek voor wisselende omstandigheden – één machine, vele mogelijkheden
  • Vandaag groenbemester – morgen hoofdgewas
• Duurzaamheid door diversiteit – technologie voor meer biodiversiteit in de akkerbouw
  • Diversiteit zaaien, toekomst oogsten – duurzame akkerbouw begint met de juiste techniek